વંદે માતરમ્ ને લઈને કોંગ્રેસ અને ભાજપમાં રાજકીય ટકરાવ વધી ગયો છે. કોંગ્રેસે 1937ના નિર્ણય હેઠળ પ્રથમ બે અંતરા ગાવાની પરંપરા ચાલુ રાખવાની વાત કરી છે, જેના પર ભાજપે તીખો હુમલો કર્યો છે.
વંદે માતરમ્ ની સંપૂર્ણ રચનાને લઈને શરૂ થયેલો વિવાદ હવે એક મોટા રાજકીય ટકરાવમાં ફેરવાઈ ગયો છે. કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિએ 1937માં લીધેલા પોતાના ઐતિહાસિક નિર્ણય પર અડગ રહેવાનો નિર્ણય કર્યો છે, જે અંતર્ગત પાર્ટી કાર્યક્રમોમાં ગીતના ફક્ત પ્રથમ બે અંતરા જ ગાવામાં આવે છે.
આ નિર્ણય પર ભારતીય જનતા પાર્ટી (ભાજપ)એ તીખી પ્રતિક્રિયા આપી છે. ભાજપે તેને માત્ર એક જૂનો સંગઠનાત્મક નિર્ણય માનવાનો ઇનકાર કરતા કોંગ્રેસ પર રાષ્ટ્રગીતના સન્માનને લઈને ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે.
આ રાજકીય હુમલા વચ્ચે, ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નબીને કોંગ્રેસની તુલના 'આજની મુસ્લિમ લીગ' સાથે કરી દીધી છે, જેનાથી આ વિવાદ વધુ ઘેરો બન્યો છે.
કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિએ પોતાના તાજા વલણમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પાર્ટીના આયોજનોમાં વંદે માતરમ્ ના પ્રથમ બે અંતરા જ ગાવામાં આવશે. પાર્ટીએ સ્પષ્ટ કર્યું કે આ કોઈ નવો નિર્ણય નથી, પરંતુ તેના મૂળ 1937માં થયેલી કોંગ્રેસ કાર્યસમિતિની બેઠકમાં છે.
નેહરુ આર્કાઇવમાં ઉપલબ્ધ દસ્તાવેજો અનુસાર, ઓક્ટોબર-નવેમ્બર 1937માં કલકત્તામાં થયેલી કાર્યસમિતિની બેઠકમાં વંદે માતરમ્ ને લઈને મુસ્લિમ સમુદાયના એક વર્ગ દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલા વાંધાઓ પર વિસ્તારથી ચર્ચા થઈ હતી.
આ ચર્ચા પછી, સમિતિએ રાષ્ટ્રીય સભાઓમાં ગીતના પ્રથમ બે અંતરાનો ઉપયોગ કરવાની ભલામણ કરી હતી. આ જ ઐતિહાસિક નિર્ણય હવે 2026ની રાજનીતિમાં ફરીથી કેન્દ્રમાં આવી ગયો છે.
ભાજપ અધ્યક્ષ નિતિન નબીને કોંગ્રેસ પર વોટ બેંકની રાજનીતિનો આરોપ લગાવતા કહ્યું કે પાર્ટીનું આ વલણ તે સ્વતંત્રતા સેનાનીઓનું અપમાન છે, જેમણે વંદે માતરમ્ થી પ્રેરણા લઈને આઝાદીની લડાઈ લડી હતી.
ભાજપનો તર્ક છે કે આઝાદી પહેલા મુસ્લિમ લીગના દબાણમાં કોંગ્રેસે ઘણા મુદ્દાઓ પર સમાધાન કર્યા હતા, અને વંદે માતરમ્ પણ તેમાંથી એક હતું.
આ મામલો માત્ર કોંગ્રેસના આંતરિક કાર્યક્રમો સુધી સીમિત નથી. જુલાઈ 2026માં સંસદમાં વંદે માતરમ્ ને રાષ્ટ્રીય સન્માન સાથે જોડાયેલા કાયદાકીય સંરક્ષણના દાયરામાં લાવવાની દિશામાં પણ પગલાં લેવાયા છે.
રિપોર્ટ્સ અનુસાર, પ્રસ્તાવિત 'પ્રિવેન્શન ઓફ ઇન્સલ્ટ્સ ટુ નેશનલ ઓનર (એમેન્ડમેન્ટ) બિલ, 2026' દ્વારા વંદે માતરમ્ ને રાષ્ટ્રધ્વજ અને રાષ્ટ્રગાનની જેમ કાયદાકીય સંરક્ષણ આપવાની જોગવાઈ છે.
આ પ્રસ્તાવિત વ્યવસ્થામાં જાણીજોઈને રાષ્ટ્રગીતનું અપમાન કરવા અથવા તેના ગાયનમાં અવરોધ ઉભો કરવા પર સજાની જોગવાઈ પણ સામેલ છે. આ જ કારણ છે કે ભાજપ કોંગ્રેસના 1937ના પ્રસ્તાવને માત્ર એક આંતરિક પરંપરા ન માનીને એક મહત્વપૂર્ણ રાજકીય સંદેશ તરીકે જોઈ રહી છે.
बलजीत सिंह शेखावत
