ઓપેક+ દેશો દ્વારા તેલ ઉત્પાદન વધારવાના નિર્ણય વચ્ચે ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ સ્થિર છે.
સોમવારે સવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડનો ભાવ 72.20 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર જોવા મળ્યો હતો. જ્યારે અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઇન્ટરમીડિયેટ (WTI) ક્રૂડ 68.94 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ થઈ રહ્યું હતું.
નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે આગામી દિવસોમાં ક્રૂડ ઓઈલનો પુરવઠો વધવાની પૂરેપૂરે શક્યતા છે. આ વધેલા પુરવઠાથી વૈશ્વિક બજારમાં કિંમતો પર દબાણ સતત જળવાઈ રહેશે.
તેલ નિકાસ કરતા દેશોના સંગઠન ઓપેક અને તેના સહયોગી દેશોએ તેલ ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય લીધો છે. આ ગઠબંધને ઓગસ્ટ મહિનાથી રોજનું 1.88 લાખ બેરલ વધારાનું ઉત્પાદન કરવાનું લક્ષ્ય રાખ્યું છે.
આ પહેલા જૂન અને જુલાઈ મહિના માટે પણ ઉત્પાદનમાં આવી જ રીતે વધારો કરવાની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ નિર્ણયથી વૈશ્વિક બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની ઉપલબ્ધતા નોંધપાત્ર રીતે વધશે.
રોયટર્સના તાજેતરના સર્વે અનુસાર જૂનમાં ઓપેકનું તેલ ઉત્પાદન ઘણું વધ્યું છે. તે અગાઉના મહિનાની સરખામણીમાં રોજનું 33 લાખ બેરલ વધીને 1.943 કરોડ બેરલ પ્રતિ દિવસ થઈ ગયું છે.
આ સાથે જ અખાતી દેશોમાંથી થતી તેલની નિકાસમાં પણ મોટો સુધારો જોવા મળ્યો છે. અખાતી દેશોની નિકાસ જૂનમાં વધીને 1 કરોડ બેરલ પ્રતિ દિવસને પાર પહોંચી ગઈ છે.
જો કે બજાર વિશ્લેષકોનું કહેવું છે કે ઉત્પાદન વધારવાના આ નિર્ણયની સંપૂર્ણ અસર હજુ દેખાઈ નથી. વર્તમાન ઉત્પાદન સ્તર હજુ પણ યુદ્ધ પહેલાની સરખામણીમાં લગભગ 40 ટકા ઓછું છે.
ઓપેક પ્લસ દેશોનો આ નિર્ણય મુખ્યત્વે વૈશ્વિક માંગમાં સુધારાને ધ્યાનમાં રાખીને લેવામાં આવ્યો છે. કોરોના રોગચાળા પછી તેલ ઉત્પાદક દેશો તેમની ઉત્પાદન નીતિમાં સતત ફેરફાર કરી રહ્યા છે.
અમેરિકા અને સાઉદી અરેબિયા જેવા મોટા ઉત્પાદક દેશો બજારમાં કિંમતોને નિયંત્રિત રાખવા માટે સતત બેઠકો કરી રહ્યા છે. તેમનો હેતુ બજારમાં સ્થિરતા જાળવી રાખવાનો છે જેથી આર્થિક સુધારો પ્રભાવિત ન થાય.
આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં નરમાઈ હોવા છતાં ભારતમાં ઈંધણના ભાવ સ્થિર છે. દેશના મુખ્ય મહાનગરોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં કોઈ ફેરફાર થયો નથી.
ભારતમાં ઈંધણના ભાવમાં છેલ્લો મોટો ફેરફાર ગત 25 મેના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. ત્યારથી અત્યાર સુધી તેલ કંપનીઓએ કિંમતોને સંપૂર્ણપણે સ્થિર રાખી છે.
દેશની રાજધાની દિલ્હીમાં આજે પેટ્રોલ 102.12 રૂપિયા અને ડીઝલ 95.20 રૂપિયા પ્રતિ લીટર મળી રહ્યું છે. આર્થિક રાજધાની મુંબઈમાં પેટ્રોલની કિંમત 111.21 રૂપિયા અને ડીઝલ 97.83 રૂપિયા છે.
કોલકાતામાં પેટ્રોલ 113.51 રૂપિયા અને ડીઝલ 99.82 રૂપિયા પ્રતિ લીટર વેચાઈ રહ્યું છે. જ્યારે ચેન્નાઈમાં પેટ્રોલનો ભાવ 107.77 રૂપિયા અને ડીઝલનો ભાવ 99.55 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે.
આ સિવાય ગુરુગ્રામમાં પેટ્રોલ 102.97 રૂપિયા અને નોઈડામાં 101.96 રૂપિયા પ્રતિ લીટર પર સ્થિર છે. ચંદીગઢમાં પેટ્રોલ 101.54 રૂપિયા અને જયપુરમાં 113.19 રૂપિયા પ્રતિ લીટર પર વેચાઈ રહ્યું છે.
હૈદરાબાદમાં ઈંધણના ભાવ સૌથી વધુ બનેલા છે જ્યાં પેટ્રોલ 115.69 રૂપિયા પ્રતિ લીટર છે. આ તમામ શહેરોમાં લાંબા સમયથી કિંમતોમાં કોઈ સુધારો કરવામાં આવ્યો નથી.
ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઈલની જરૂરિયાતોનો લગભગ 85 ટકા હિસ્સો આયાત દ્વારા પૂરો કરે છે. તેથી વૈશ્વિક કિંમતોમાં થતો કોઈ પણ ફેરફાર સીધી રીતે દેશના અર્થતંત્રને અસર કરે છે.
ઇન્ડિયન ઓઇલ, ભારત પેટ્રોલિયમ અને હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ જેવી સરકારી તેલ કંપનીઓ દૈનિક ધોરણે કિંમતોની સમીક્ષા કરે છે. જો કે આર્થિક કારણોસર રિટેલ દરો ઘણા સમયથી સ્થિર રાખવામાં આવ્યા છે.
જો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ લાંબા સમય સુધી 75 ડોલરથી નીચે રહેશે તો ઓઈલ માર્કેટિંગ કંપનીઓને સારો નફો થશે. આ નફાનો અમુક હિસ્સો આખરે સામાન્ય જનતાને પેટ્રોલ-ડીઝલના નીચા ભાવ તરીકે મળી શકે છે.
બજાર વિશ્લેષકોના જણાવ્યા અનુસાર ઓપેક પ્લસનું આ પગલું વૈશ્વિક અર્થતંત્ર માટે રાહત આપનારું હોઈ શકે છે. ઉત્પાદન વધવાથી ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવામાં ઘણી મદદ મળશે.
"ઓપેક પ્લસનો ઉત્પાદન વધારવાનો નિર્ણય વૈશ્વિક બજારને સંતુલિત કરવાની દિશામાં એક યોગ્ય પગલું છે, જેનાથી આગામી સમયમાં ગ્રાહકોને રાહત મળી શકે છે."
જો ક્રૂડ ઓઈલના ભાવ આ જ રીતે 70 થી 72 ડોલરની વચ્ચે રહેશે તો ભારતનું આયાત બિલ ઘટશે. આનાથી સ્થાનિક તેલ કંપનીઓ પર આગામી સમયમાં છૂટક કિંમતો ઘટાડવાનું દબાણ વધશે.
ટૂંકમાં કહીએ તો ઓપેક પ્લસના નિર્ણયથી બજારમાં ક્રૂડ ઓઈલની ઉપલબ્ધતા વધશે. જો કે ભારતીય ગ્રાહકોએ પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં ઘટાડા માટે હજુ થોડી વધુ રાહ જોવી પડી શકે છે.
*Edit with Google AI Studio
बलजीत सिंह शेखावत
