મધ્ય પૂર્વમાં તણાવ વચ્ચે ભારતે રશિયાથી તેલની આયાત વધારી. જાણો પેટ્રોલ-ડીઝલ પર તેની શું અસર થશે.
ભારત પરંપરાગત રીતે તેની તેલની જરૂરિયાતોનો મોટો હિસ્સો મધ્ય પૂર્વના દેશોમાંથી પૂરો કરતું રહ્યું છે. લગભગ 60 થી 70 ટકા તેલ ત્યાંથી આવે છે.
જોકે, તાજેતરમાં હિઝબુલ્લાહ અને ઇઝરાયેલ વચ્ચે વધતા તણાવ અને હોર્મુઝની સામુદ્રધુનીની આસપાસની અનિશ્ચિતતાઓએ પુરવઠા અંગે ચિંતાઓ વધારી છે.
આવા સંજોગોમાં, ભારતીય રિફાઇનરીઓ માટે રશિયા એક વિશ્વસનીય અને સસ્તો વિકલ્પ બનીને ઉભરી આવ્યું છે. રશિયન યુરાલ્સ ગ્રેડનું ક્રૂડ ઓઈલ વૈશ્વિક બેન્ચમાર્ક બ્રેન્ટ ક્રૂડની સરખામણીમાં 4 થી 5 ડોલર પ્રતિ બેરલ સસ્તું મળી રહ્યું છે.
આ ભાવ તફાવત ભારત માટે મોટી બચતની તક પૂરી પાડે છે, જેનાથી દેશનું આયાત બિલ ઘટે છે અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર પર દબાણ ઓછું થાય છે.
ટ્રેડ ઇન્ટેલિજન્સ ફર્મ કેપ્લર (Kpler)ના તાજેતરના આંકડા મુજબ, જૂનમાં ભારતની રશિયન તેલની આયાત લગભગ 40 ટકા વધીને 26.6 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ (mbpd)ના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચી ગઈ છે.
આ ભારે વૃદ્ધિ સાથે, ભારતની કુલ ક્રૂડ ઓઈલની આયાતમાં રશિયાનો હિસ્સો વધીને લગભગ 50 ટકા થઈ ગયો છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત તેની ઉર્જા જરૂરિયાતો માટે રશિયા પર કેટલું નિર્ભર બન્યું છે.
તેની સરખામણીમાં, સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE) 6.36 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સાથે બીજા અને સાઉદી અરેબિયા 3.84 લાખ બેરલ પ્રતિ દિવસ સાથે ત્રીજા સ્થાને રહ્યું.
મધ્ય પૂર્વમાં તણાવને કારણે સોમવારે બ્રેન્ટ ક્રૂડ 2.2% ઉછળીને 82.30 ડોલર પ્રતિ બેરલ સુધી પહોંચી ગયું હતું, જોકે પાછળથી તેમાં નરમાઈ આવી.
ભારત વાર્ષિક આશરે 123 અબજ ડોલરનું ક્રૂડ ઓઈલ આયાત કરે છે. એક અંદાજ મુજબ, ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં પ્રતિ બેરલ 1 ડોલરનો વધારો દેશના આયાત બિલમાં લગભગ 18,000 કરોડ રૂપિયાનો વધારો કરે છે.
સસ્તું રશિયન તેલ ભારતને આવા વૈશ્વિક ભાવના આંચકાઓથી બચાવવામાં એક કુશનનું કામ કરે છે.
ઇકરા લિમિટેડના સિનિયર વાઇસ-પ્રેસિડેન્ટ પ્રશાંત વશિષ્ઠનું માનવું છે કે રશિયા ભારતની તેલની જરૂરિયાતોનો એક મહત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત બની રહેશે. તેમણે કહ્યું કે સંયુક્ત આરબ અમીરાત અને સાઉદી અરેબિયા પણ મહત્વપૂર્ણ સપ્લાયર્સ છે, પરંતુ પ્રાદેશિક તણાવને કારણે વૈકલ્પિક નિકાસ માર્ગોનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે.
વૈશ્વિક બજારમાં ઉતાર-ચઢાવ છતાં, ભારતમાં તેલ માર્કેટિંગ કંપનીઓએ બળતણના ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. દેશના મુખ્ય શહેરોમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આ મુજબ છે:
| શહેર | પેટ્રોલ (રૂ./લીટર) | ડીઝલ (રૂ./લીટર) |
|---|---|---|
| નવી દિલ્હી | ₹102.12 | ₹95.20 |
| મુંબઈ | ₹111.21 | ₹97.83 |
| કોલકાતા | ₹113.47 | ₹99.82 |
| ચેન્નઈ | ₹107.87 | ₹99.65 |
નિષ્કર્ષમાં, રશિયાથી સસ્તા ક્રૂડ ઓઈલની વધતી આયાત ભારત માટે એક વ્યૂહાત્મક જીત છે. તે માત્ર દેશને આર્થિક રીતે લાભ જ નથી પહોંચાડી રહ્યું, પરંતુ અસ્થિર વૈશ્વિક ઉર્જા પરિદ્રશ્યમાં સ્થિર પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરીને ભારતની ઉર્જા સુરક્ષાને પણ મજબૂત કરી રહ્યું છે.
*Edit with Google AI Studio
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
