ફિફા વર્લ્ડ કપ 2026 સેમિફાઇનલમાં સ્પેનની ફ્રાન્સ પર 2-0થી જીત પર વિવાદ. લામીન યામલને મળેલી પેનલ્ટી પર હેન્ડબોલના નિયમે ચર્ચાનો અંત આણ્યો.
ટેક્સાસના એટીએન્ડટી (AT&T) સ્ટેડિયમમાં રમાયેલી આ હાઈ-પ્રોફાઈલ મેચ રમત કરતાં વધુ એક રેફરીના નિર્ણય માટે યાદ રહેશે. સ્પેને ફ્રાન્સને 2-0થી હરાવીને ફાઇનલની ટિકિટ તો મેળવી લીધી, પરંતુ હવે ચારેબાજુ એક જ સવાલ છે: શું લામીન યામલને મળેલી પેનલ્ટી યોગ્ય હતી?
મેચની શરૂઆતથી જ બંને ટીમો વચ્ચે જોરદાર ટક્કર જોવા મળી, પરંતુ રમતનો અસલી ડ્રામા 22મી મિનિટે થયો. આ એક ક્ષણે આખી મેચનું પાસું પલટી નાખ્યું.
ફ્રાન્સના ડિફેન્ડર લુકાસ ડિગ્ને પોતાના પેનલ્ટી એરિયામાં બોલને ક્લિયર કરવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા હતા. ત્યારે જ સ્પેનના યુવા સ્ટાર લામીન યામલ ચિત્તાની ગતિએ તેમની પાછળથી આવ્યા અને બોલ પર કબજો જમાવી લીધો.
ડિગ્ને કંઈ સમજે તે પહેલાં, તેમનો પગ બોલને બદલે સીધો યામલની જાંઘ અને છાતી સાથે અથડાયો. રેફરી ઇવાન બાર્ટને તરત જ સ્પેનના પક્ષમાં પેનલ્ટીનો ઇશારો કર્યો.
મિકેલ ઓયારઝાબાલે આ તકનો લાભ ઉઠાવવામાં કોઈ ભૂલ ન કરી અને બોલને ગોલમાં નાખીને સ્પેનને 1-0ની મહત્વપૂર્ણ લીડ અપાવી. આ સમગ્ર ટૂર્નામેન્ટમાં પહેલીવાર હતું જ્યારે ફ્રાન્સની ટીમ કોઈ મેચમાં પાછળ રહી હતી. પાછળથી સ્પેને બીજો ગોલ કરીને પોતાની જીત સુનિશ્ચિત કરી.
આ વિવાદ ડિગ્નેના ફાઉલ પર એટલો નથી, જેટલો તે ફાઉલના ઠીક એક સેકન્ડ પહેલાં બનેલી ઘટના પર છે. સ્લો-મોશન રિપ્લેમાં જોવા મળ્યું કે બોલ પર નિયંત્રણ મેળવવાના પ્રયાસમાં ફૂટબોલ યામલના હાથને અડી ગયું હતું.
ફ્રેન્ચ ખેલાડીઓ અને સમર્થકોની દલીલ છે કે રેફરીએ ડિગ્નેના ફાઉલ પહેલાં યામલના હેન્ડબોલ માટે સીટી વગાડવી જોઈતી હતી. જો આમ થયું હોત, તો સ્પેનને પેનલ્ટી ક્યારેય ન મળત અને મેચનું પરિણામ કંઈક બીજું હોઈ શકત.
ફૂટબોલના નિયમો બનાવતી સંસ્થા, ઇન્ટરનેશનલ ફૂટબોલ એસોસિએશન બોર્ડ (IFAB)ના નિયમ 12 મુજબ, દરેક વખતે બોલ હાથને અડકે તે હેન્ડબોલ ગણાતું નથી. આ કિસ્સામાં, રેફરીનો નિર્ણય નિયમોના દાયરામાં હતો.
નિયમો મુજબ, બોલ યામલના હાથના તે ભાગ પર લાગ્યો હતો જેને 'ટી-શર્ટ લાઇન' કહેવાય છે, એટલે કે ખભાની નીચેનો ભાગ. આ ભાગ પર બોલનું લાગવું હેન્ડબોલ ફાઉલ ગણાતું નથી.
જ્યારે યામલ બોલ માટે કૂદ્યા, ત્યારે તેમની કોણી તેમના શરીરની નજીક હતી. તેમણે જાણીજોઈને પોતાનો હાથ ફેલાવીને શરીરને મોટું નહોતું બનાવ્યું. તેમની ક્રિયા બોલને રમવાનો એક સ્વાભાવિક પ્રયાસ હતો.
ઘણા ફૂટબોલ પંડિતો અને નિયમ નિષ્ણાતોએ પણ રેફરીના નિર્ણયનું સમર્થન કર્યું છે અને ભૂલ ફ્રેન્ચ ડિફેન્ડરની ગણાવી છે.
આઈટીવી (ITV) સ્પોર્ટના નિયમ નિષ્ણાત ક્રિસ્ટીના અંકલે સ્પષ્ટ કહ્યું,
"બોલ યામલની સ્લીવ પર લાગ્યો હતો, તેને હેન્ડબોલ ગણી શકાય નહીં. રેફરીનો નિર્ણય બિલકુલ સાચો હતો."
ઇંગ્લેન્ડના પૂર્વ મહાન ડિફેન્ડર ગેરી નેવિલે લુકાસ ડિગ્નેની ટીકા કરતા કહ્યું, "જ્યારે તમારી સામે લામીન યામલ જેવો વિશ્વસ્તરીય ખેલાડી હોય, ત્યારે તમારે હંમેશા સાવધ રહેવું પડે છે. ડિગ્નેને ખબર જ નહોતી કે યામલ તેમની પાછળ છે. આ તેમની પોતાની ભૂલ હતી, જેના કારણે ટીમને પેનલ્ટીનો ભોગ બનવું પડ્યું."
મેચ પછી ફ્રાન્સના કોચ ડિડિયર ડેશમ્પ્સ ખૂબ જ નિરાશ અને ગુસ્સામાં દેખાયા. તેમણે સ્વીકાર્યું કે સ્પેને વધુ સારું પ્રદર્શન કર્યું, પરંતુ રેફરી ઇવાન બાર્ટનના સ્તર પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા.
ડેશમ્પ્સે કહ્યું, "હું હારનું બહાનું કાઢવા માંગતો નથી, પરંતુ શું આ મેચના રેફરીનું સ્તર વર્લ્ડ કપ સેમિફાઇનલ જેવું હતું? ફક્ત એક પેનલ્ટીની વાત નથી, આખી મેચમાં ઘણી ભૂલો થઈ."
આ પહેલીવાર નથી જ્યારે આ વર્લ્ડ કપમાં રેફરી કે વીએઆર (VAR)ના નિર્ણયો પર સવાલો ઉઠ્યા હોય. આ પહેલા ક્વાર્ટર ફાઇનલ મેચોમાં પણ આર્જેન્ટિના અને બ્રાઝિલ જેવી ટીમોએ રેફરીના કેટલાક નિર્ણયો પર નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી.
રમત વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે ફિફાએ 'હેન્ડબોલ' જેવા નિયમોને વધુ સરળ બનાવવાની જરૂર છે, જેથી આટલા મોટા ટૂર્નામેન્ટમાં રમતની ભાવનાને કોઈ ઠેસ ન પહોંચે.
હાલમાં, આ બધા વિવાદો વચ્ચે સત્ય એ છે કે સ્પેન ફાઇનલમાં છે અને 19 વર્ષીય લામીન યામલ આ ટૂર્નામેન્ટના સૌથી મોટા સ્ટાર તરીકે ઉભરી આવ્યા છે.
*Edit with Google AI Studio
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
