બ્રિક્સ શિખર સંમેલન દરમિયાન પીએમ મોદી અને શી જિનપિંગની મુલાકાત થઈ. ભારતે સ્પષ્ટ કર્યું કે સરહદ પર શાંતિ વિના સંબંધો આગળ વધી શકે નહીં, જ્યારે ચીને બંને મુદ્દાઓને સાથે લઈ ચાલવાની વાત કરી.
બેઠક બાદ બંને દેશો દ્વારા જારી કરાયેલા નિવેદનોમાં સરહદ વિવાદ અને દ્વિપક્ષીય સંબંધોને લઈને એક સ્પષ્ટ તફાવત જોવા મળ્યો, જે આ મુદ્દે બંનેની અલગ-અલગ પ્રાથમિકતાઓને દર્શાવે છે.
ભારતે પોતાના નિવેદનમાં સરહદ પર શાંતિ અને સ્થિરતાને દ્વિપક્ષીય સંબંધોના વિકાસ માટે એક અનિવાર્ય શરત ગણાવી. પ્રધાનમંત્રી મોદીએ એ વાત પર ભાર મૂક્યો કે સંબંધોને આગળ વધારવા માટે સરહદ પર શાંતિ પ્રથમ પ્રાથમિકતા છે.
ભારત તરફથી કહેવામાં આવ્યું કે બંને દેશોએ વર્તમાન સરહદી કરારો અને પરસ્પર સમજૂતીઓનું સખતપણે પાલન કરવું જોઈએ.
પીએમ મોદીએ કહ્યું કે બંને દેશો વચ્ચે કોઈપણ મતભેદને વિવાદનું સ્વરૂપ ન લેવું જોઈએ. તેમણે પરસ્પર સન્માન, એકબીજાની સંવેદનશીલતા અને સહિયારા હિતોને સંબંધોનો આધાર બનાવવા પર ભાર મૂક્યો. બંને નેતાઓ એક એવા ઉકેલ પર સંમત થયા જે બંને પક્ષોને સ્વીકાર્ય હોય અને જેમાં બંને દેશોના લોકોના લાંબા ગાળાના હિતોનો સમાવેશ થાય.
બીજી તરફ, ચીનના નિવેદનમાં સરહદી મુદ્દા માટે અલગ શબ્દાવલીનો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો. ચીને કહ્યું કે બંને દેશોએ વ્યાપક દ્વિપક્ષીય સંબંધોને આગળ વધારવાની સાથે-સાથે સરહદ વિવાદનો ઉકેલ પણ શોધવો જોઈએ.
ચીને બંને મુદ્દાઓ પર એક સાથે પ્રગતિ કરવાની વાત કરી, જે ભારતના વલણથી અલગ છે. ભારતનું માનવું છે કે સરહદ પર શાંતિ વિના અન્ય ક્ષેત્રોમાં પ્રગતિ શક્ય નથી.
બંને દેશોના નિવેદનો વચ્ચે આ જ સૌથી મોટો અને મહત્વપૂર્ણ તફાવત છે.
વર્ષ 2020માં થયેલા ગલવાન ઘાટી સંઘર્ષ બાદ ભારત અને ચીનના સંબંધોમાં ભારે તણાવ આવી ગયો હતો. આ હિંસક અથડામણમાં 20 ભારતીય સૈનિકો અને ચાર ચીની સૈનિકો માર્યા ગયા હતા, જેના પછી સરહદ પર લાંબા સમય સુધી મડાગાંઠ રહી હતી.
જોકે, તાજેતરના સમયમાં બંને દેશો વચ્ચે સૈન્ય તણાવ ઘટાડવા અને સંબંધોને સામાન્ય બનાવવા માટે કેટલાક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે. સીધી ફ્લાઇટ્સ ફરી શરૂ કરવા અને લોકોની અવરજવર વધારવા પર પણ વિચારણા થઈ રહી છે.
મોદી અને શીએ બેઠકમાં વેપાર અને આર્થિક સંબંધોને મજબૂત કરવા પર પણ ચર્ચા કરી. ભારતે વેપાર અસંતુલન અને સપ્લાય ચેઇન સંબંધિત પોતાની ચિંતાઓ ઉઠાવી.
શી જિનપિંગે ભારત-ચીન સંબંધોને એક વ્યૂહાત્મક અને લાંબા ગાળાના દ્રષ્ટિકોણથી જોવાની વાત કરી અને બંને દેશોને એકબીજાના દુશ્મન નહીં, પરંતુ ભાગીદાર ગણાવ્યા. તેમણે સહયોગ વધારવા પર ભાર મૂક્યો. કુલ મળીને, આ બેઠક સંબંધો સુધારવાનો એક પ્રયાસ હતો, પરંતુ નિવેદનોથી સ્પષ્ટ છે કે સરહદ વિવાદ પર બંને દેશોની પ્રાથમિકતાઓ હજુ પણ અલગ-અલગ છે.
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
