2013માં રાજસ્થાન રોયલ્સના 3 ખેલાડીઓની સ્પોટ-ફિક્સિંગમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.
ખેલાડીઓ બુકીઓને ઇશારો આપવા માટે ટુવાલ અને ટી-શર્ટ ખેંચવા જેવા સિગ્નલોનો ઉપયોગ કરતા હતા.
CSKના ટીમ પ્રિન્સિપાલ ગુરુનાથ મયપ્પન પણ સટ્ટાબાજી અને માહિતી લીક કરવામાં સામેલ હતા.
આ કૌભાંડ પછી CSK અને રાજસ્થાન રોયલ્સ ફ્રેન્ચાઇઝી પર 2 વર્ષનો પ્રતિબંધ મૂકવામાં આવ્યો હતો.
દિલ્હી |
ઈન્ડિયન પ્રીમિયર લીગ (IPL) એ ભારતીય ક્રિકેટને હંમેશ માટે બદલી નાખ્યું. પરંતુ વર્ષ 2013માં આ જ લીગ પર એક એવો ડાઘ લાગ્યો, જેણે ક્રિકેટની દુનિયાને હચમચાવી દીધી. આ IPLની છઠ્ઠી સિઝન હતી, જ્યારે સ્પોટ-ફિક્સિંગનો જિન બોટલમાંથી બહાર આવ્યો અને ઘણા મોટા નામો તેની ઝપેટમાં આવી ગયા.
IPL 2013: જ્યારે ક્રિકેટ પર લાગ્યો ફિક્સિંગનો ડાઘ
આ વાર્તા માત્ર કેટલાક ખેલાડીઓની ધરપકડ સુધી મર્યાદિત ન હતી, પરંતુ તેણે ટીમો, માલિકો અને સમગ્ર ક્રિકેટ ઇકોસિસ્ટમ પર ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કર્યા હતા. આ કૌભાંડે બતાવ્યું કે કેવી રીતે થોડા પૈસા માટે રમતની આત્માને વેચી શકાય છે.
16 મે 2013ની સવાર ક્રિકેટ ચાહકો માટે એક આઘાતજનક સમાચાર લઈને આવી. દિલ્હી પોલીસે એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં ખુલાસો કર્યો કે તેમણે રાજસ્થાન રોયલ્સના ત્રણ ખેલાડીઓની સ્પોટ-ફિક્સિંગના આરોપમાં ધરપકડ કરી છે.
આ ખેલાડીઓમાં ભારત માટે વર્લ્ડ કપ જીતી ચૂકેલા ઝડપી બોલર એસ. શ્રીસંત, અજિત ચંદિલા અને અંકિત ચવ્હાણનો સમાવેશ થતો હતો. આ સમાચારે ક્રિકેટ જગતમાં સનસનાટી ફેલાવી દીધી. કોઈને વિશ્વાસ નહોતો થઈ રહ્યો કે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે દેશનું પ્રતિનિધિત્વ કરી ચૂકેલા ખેલાડીઓ આવું કરી શકે છે.
કેવી રીતે થયો સ્પોટ-ફિક્સિંગનો પર્દાફાશ?
દિલ્હી પોલીસે જણાવ્યું કે તેઓ છેલ્લા કેટલાક સમયથી બુકીઓના એક નેટવર્ક પર નજર રાખી રહ્યા હતા. ફોન ટેપિંગ અને સર્વેલન્સ દ્વારા તેમને જાણવા મળ્યું કે IPL મેચોમાં સ્પોટ-ફિક્સિંગ કરવામાં આવી રહી છે, જેમાં ખેલાડીઓ પણ સામેલ છે.
પોલીસે આ ઓપરેશનમાં 11 બુકીઓની પણ ધરપકડ કરી. તપાસમાં એ પણ સામે આવ્યું કે રાજસ્થાન રોયલ્સના એક પૂર્વ ખેલાડી અમિત સિંહ બુકીઓ અને ખેલાડીઓ વચ્ચે વચેટિયાનું કામ કરી રહ્યા હતા.
તપાસનું સૌથી રસપ્રદ પાસું એ હતું કે ખેલાડીઓ બુકીઓને કેવી રીતે સિગ્નલ આપતા હતા. આ કોઈ ફિલ્મી વાર્તાથી ઓછું નહોતું. પોલીસે એ 5 મુખ્ય સિગ્નલોનો ખુલાસો કર્યો, જેનો ઉપયોગ ફિક્સિંગને અંજામ આપવા માટે કરવામાં આવતો હતો.
આ એક સંપૂર્ણપણે પૂર્વ-નિર્ધારિત યોજના હતી. ખેલાડીએ કઈ ઓવરમાં કેટલા રન આપવાના છે, તે પહેલાથી નક્કી હતું. ઓવર શરૂ થતાં પહેલાં, ખેલાડી એક ખાસ સિગ્નલ આપતો જેથી મેદાનની બહાર બેઠેલા બુકીઓ તે ઓવર પર સટ્ટો લગાવી શકે.
ટુવાલની રમત: સૌથી સામાન્ય સિગ્નલ
શ્રીસંત પર આરોપ હતો કે તેણે મોહાલીમાં પંજાબ કિંગ્સ સામેની મેચમાં ફિક્સિંગ કર્યું હતું. તેણે એક ઓવરમાં 14થી વધુ રન આપવાના હતા. આ માટે તેને લગભગ 40 લાખ રૂપિયા મળ્યા હતા.
સિગ્નલ આપવા માટે શ્રીસંતે પોતાની ટ્રાઉઝરમાં એક નાનો ટુવાલ ખોસ્યો હતો. ફિક્સ ઓવર ફેંકતા પહેલાં તેણે ટુવાલને થોડી વાર માટે બહાર કાઢ્યો અને પછી પાછો મૂકી દીધો. આ બુકીઓ માટે ઇશારો હતો કે હવે સટ્ટો લગાવવાનો સમય આવી ગયો છે.
બીજો એક સામાન્ય સિગ્નલ હતો ઓવર શરૂ થતાં પહેલાં બિનજરૂરી વોર્મ-અપ કે સ્ટ્રેચિંગ કરવું. બોલર પોતાની ઘડિયાળ સેટ કરવાનો ડોળ કરતો અથવા પોતાની કાંડા ફેરવતો. આ બધું સામાન્ય લાગી શકતું હતું, પરંતુ હકીકતમાં તે બુકીઓ માટે એક કોડ હતો.
કપડાં સાથે જોડાયેલા અન્ય ઇશારા
ખેલાડીઓ પોતાની ટી-શર્ટને ઉપર-નીચે કરવા કે લોકેટને ફેરવવા જેવા ઇશારાઓનો પણ ઉપયોગ કરતા હતા. અજિત ચંદિલા પર આરોપ હતો કે તેણે પોતાની ટી-શર્ટને ઉપર ઉઠાવીને બુકીઓને સિગ્નલ આપ્યો હતો. આ બધા સિગ્નલો કેમેરામાં પણ કેદ થયા, જે પાછળથી પોલીસ માટે મહત્વના પુરાવા બન્યા.
અજિત ચંદિલાની એક ભૂલ અને 60 લાખનો મામલો
આ કૌભાંડમાં એક મજેદાર ઘટના પણ સામે આવી. 5 મે 2013ના રોજ જયપુરમાં પુણે વોરિયર્સ ઈન્ડિયા સામેની મેચમાં અજિત ચંદિલાને એક ઓવરમાં 14 કે તેથી વધુ રન આપવા માટે 60 લાખ રૂપિયાની ઓફર કરવામાં આવી હતી.
સિગ્નલ આપવાનું ભૂલ્યો, બુકીઓએ પૈસા પાછા માંગ્યા
બધું નક્કી હતું, પરંતુ ચંદિલા ઓવર શરૂ થતાં પહેલાં નક્કી કરેલો સિગ્નલ આપવાનું ભૂલી ગયો. આ કારણે બુકીઓ તે ઓવર પર દાવ લગાવી શક્યા નહીં. મેચ પછી બુકીઓએ ચંદિલા પાસેથી પોતાના પૈસા પાછા માંગ્યા, જેને લઈને ઘણી બોલાચાલી પણ થઈ. આ વાતચીત પણ પોલીસે રેકોર્ડ કરી લીધી હતી.
ચેન્નઈ સુપર કિંગ્સ સુધી પહોંચી તપાસની આંચ
આ મામલો માત્ર રાજસ્થાન રોયલ્સ સુધી જ સીમિત ન રહ્યો. જેમ જેમ તપાસ આગળ વધી, તેની આંચ બે વખતની ચેમ્પિયન ટીમ ચેન્નઈ સુપર કિંગ્સ (CSK) સુધી પણ પહોંચી.
ગુરુનાથ મયપ્પનની ધરપકડ
24 મે 2013ના રોજ મુંબઈ પોલીસે CSKના ટીમ પ્રિન્સિપાલ અને તત્કાલીન BCCI અધ્યક્ષ એન. શ્રીનિવાસનના જમાઈ ગુરુનાથ મયપ્પનની સટ્ટાબાજી, ષડયંત્ર અને છેતરપિંડીના આરોપમાં ધરપકડ કરી.
મયપ્પન પર આરોપ હતો કે તે ટીમની આંતરિક માહિતી બુકીઓને લીક કરતો હતો અને પોતે પણ મેચો પર સટ્ટો લગાવતો હતો. CSKએ શરૂઆતમાં મયપ્પનથી અંતર બનાવવાનો પ્રયાસ કર્યો અને તેને માત્ર એક 'માનદ સભ્ય' ગણાવ્યો, પરંતુ તપાસમાં તે ટીમના એક મહત્વપૂર્ણ અધિકારી સાબિત થયા.
બોલિવૂડ કનેક્શન અને વિંદુ દારા સિંહ
આ મામલામાં બોલિવૂડનું કનેક્શન પણ સામે આવ્યું જ્યારે અભિનેતા વિંદુ દારા સિંહની ધરપકડ કરવામાં આવી. વિંદુ પર મયપ્પન અને બુકીઓ વચ્ચે સંપર્ક સાધવાનો આરોપ હતો. આ ધરપકડે ગ્લેમર અને ક્રિકેટના અંધારા જોડાણને ઉજાગર કરી દીધું.
BCCIની કાર્યવાહી અને ટીમો પર પ્રતિબંધ
આ સમગ્ર કૌભાંડે BCCIની શાખ પર કલંક લગાવી દીધું હતું. દબાણમાં આવીને BCCIને કડક પગલાં લેવા પડ્યા. બોર્ડે પોતાની એક શિસ્ત સમિતિની રચના કરી.
ખેલાડીઓ પર આજીવન પ્રતિબંધ
સપ્ટેમ્બર 2013માં, BCCIએ એસ. શ્રીસંત અને અંકિત ચવ્હાણ પર આજીવન પ્રતિબંધ લગાવી દીધો. અજિત ચંદિલા પર પણ લાંબો પ્રતિબંધ લાગ્યો. અમિત સિંહને 5 વર્ષ અને સિદ્ધાર્થ ત્રિવેદીને માહિતી છુપાવવા બદલ 1 વર્ષ માટે પ્રતિબંધિત કરવામાં આવ્યા.
લોઢા સમિતિની ભલામણો અને 2 વર્ષનું સસ્પેન્શન
મામલાની ગંભીરતાને જોતાં સુપ્રીમ કોર્ટે હસ્તક્ષેપ કર્યો અને જસ્ટિસ લોઢા સમિતિની રચના કરી. સમિતિએ પોતાની તપાસમાં ગુરુનાથ મયપ્પન અને રાજસ્થાન રોયલ્સના સહ-માલિક રાજ કુંદ્રાને સટ્ટાબાજીના દોષી ઠેરવ્યા.
જુલાઈ 2015માં, લોઢા સમિતિએ એક ઐતિહાસિક નિર્ણય સંભળાવતા ચેન્નઈ સુપર કિંગ્સ અને રાજસ્થાન રોયલ્સ ફ્રેન્ચાઇઝીને IPLમાંથી 2 વર્ષ (2016 અને 2017) માટે સસ્પેન્ડ કરી દીધી. કુંદ્રા અને મયપ્પન પર ક્રિકેટ પ્રવૃત્તિઓમાં સામેલ થવા પર આજીવન પ્રતિબંધ લગાવી દેવામાં આવ્યો.
જોકે પાછળથી શ્રીસંત અને અંકિત ચવ્હાણ પરના આજીવન પ્રતિબંધને કોર્ટે હટાવી દીધો, પરંતુ તેમનું ક્રિકેટ કરિયર લગભગ સમાપ્ત થઈ ગયું હતું. આ કૌભાંડ આજે પણ IPLના ઇતિહાસનો સૌથી કાળો અધ્યાય માનવામાં આવે છે, જે યાદ અપાવે છે કે કેવી રીતે લાલચ રમતની ભાવનાને નષ્ટ કરી શકે છે.
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
