16 ਮਈ 2013: ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਮਚਿਆ ਹੜਕੰਪ
16 ਮਈ 2013 ਦੀ ਸਵੇਰ ਕ੍ਰਿਕਟ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਖਬਰ ਲੈ ਕੇ ਆਈ। ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇੱਕ ਪ੍ਰੈਸ ਕਾਨਫਰੰਸ ਵਿੱਚ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦੇ ਤਿੰਨ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਪਾਟ-ਫਿਕਸਿੰਗ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਇਨ੍ਹਾਂ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਵਿਸ਼ਵ ਕੱਪ ਜਿੱਤ ਚੁੱਕੇ ਤੇਜ਼ ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਐਸ. ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ, ਅਜੀਤ ਚੰਦਿਲਾ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਚਵਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ। ਇਸ ਖਬਰ ਨੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਜਗਤ ਵਿੱਚ ਸਨਸਨੀ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤੀ। ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਯਕੀਨ ਨਹੀਂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਨੁਮਾਇੰਦਗੀ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਖਿਡਾਰੀ ਅਜਿਹਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਕਿਵੇਂ ਹੋਇਆ ਸਪਾਟ-ਫਿਕਸਿੰਗ ਦਾ ਪਰਦਾਫਾਸ਼?
ਦਿੱਲੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੁਕੀਜ਼ ਦੇ ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕ 'ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਫੋਨ ਟੈਪਿੰਗ ਅਤੇ ਸਰਵੀਲੈਂਸ ਰਾਹੀਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ IPL ਮੈਚਾਂ ਵਿੱਚ ਸਪਾਟ-ਫਿਕਸਿੰਗ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ।
ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਇਸ ਆਪ੍ਰੇਸ਼ਨ ਵਿੱਚ 11 ਬੁਕੀਜ਼ ਨੂੰ ਵੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ। ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦਾ ਇੱਕ ਸਾਬਕਾ ਖਿਡਾਰੀ ਅਮਿਤ ਸਿੰਘ ਬੁਕੀਜ਼ ਅਤੇ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਿਚੋਲੇ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਉਹ 5 ਸਿਗਨਲ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵਿਕ ਗਿਆ ਮੈਚ
ਜਾਂਚ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦਿਲਚਸਪ ਪਹਿਲੂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਖਿਡਾਰੀ ਬੁਕੀਜ਼ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਸਿਗਨਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਫਿਲਮੀ ਕਹਾਣੀ ਤੋਂ ਘੱਟ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ 5 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਿਗਨਲਾਂ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਫਿਕਸਿੰਗ ਨੂੰ ਅੰਜਾਮ ਦੇਣ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।
ਇਹ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਯੋਜਨਾ ਸੀ। ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਕਿਸ ਓਵਰ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਦੌੜਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਹਨ, ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਤੈਅ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਓਵਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ, ਖਿਡਾਰੀ ਇੱਕ ਖਾਸ ਸਿਗਨਲ ਦਿੰਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਮੈਦਾਨ ਦੇ ਬਾਹਰ ਬੈਠੇ ਬੁਕੀ ਉਸ ਓਵਰ 'ਤੇ ਸੱਟਾ ਲਗਾ ਸਕਣ।
ਤੌਲੀਏ ਦਾ ਖੇਡ: ਸਭ ਤੋਂ ਆਮ ਸਿਗਨਲ
ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਮੋਹਾਲੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਗਜ਼ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਫਿਕਸਿੰਗ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਸਨੂੰ ਇੱਕ ਓਵਰ ਵਿੱਚ 14 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਦੇਣੀਆਂ ਸਨ। ਇਸਦੇ ਲਈ ਉਸਨੂੰ ਲਗਭਗ 40 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਮਿਲੇ ਸਨ।
ਸਿਗਨਲ ਦੇਣ ਲਈ ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਟਰਾਊਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਛੋਟਾ ਤੌਲੀਆ ਰੱਖਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਫਿਕਸ ਓਵਰ ਸੁੱਟਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਨੇ ਤੌਲੀਏ ਨੂੰ ਕੁਝ ਦੇਰ ਲਈ ਬਾਹਰ ਕੱਢਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਵਾਪਸ ਰੱਖ ਲਿਆ। ਇਹ ਬੁਕੀਜ਼ ਲਈ ਇਸ਼ਾਰਾ ਸੀ ਕਿ ਹੁਣ ਸੱਟਾ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਵਾਰਮ-ਅੱਪ ਅਤੇ ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਦਾ ਬਹਾਨਾ
ਇੱਕ ਹੋਰ ਆਮ ਸਿਗਨਲ ਸੀ ਓਵਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਠੀਕ ਪਹਿਲਾਂ ਬੇਵਜ੍ਹਾ ਵਾਰਮ-ਅੱਪ ਜਾਂ ਸਟ੍ਰੈਚਿੰਗ ਕਰਨਾ। ਗੇਂਦਬਾਜ਼ ਆਪਣੀ ਘੜੀ ਨੂੰ ਸੈੱਟ ਕਰਨ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰਦਾ ਜਾਂ ਫਿਰ ਆਪਣੀ ਕਲਾਈ ਘੁੰਮਾਉਂਦਾ। ਇਹ ਸਭ ਆਮ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਪਰ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬੁਕੀਜ਼ ਲਈ ਇੱਕ ਕੋਡ ਸੀ।
ਕੱਪੜਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਰ ਇਸ਼ਾਰੇ
ਖਿਡਾਰੀ ਆਪਣੀ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਨੂੰ ਉੱਪਰ-ਹੇਠਾਂ ਕਰਨ ਜਾਂ ਲਾਕੇਟ ਨੂੰ ਘੁੰਮਾਉਣ ਵਰਗੇ ਇਸ਼ਾਰਿਆਂ ਦੀ ਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਅਜੀਤ ਚੰਦਿਲਾ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਸਨੇ ਆਪਣੀ ਟੀ-ਸ਼ਰਟ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਬੁਕੀਜ਼ ਨੂੰ ਸਿਗਨਲ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਸਿਗਨਲ ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੈਦ ਹੋਏ, ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਲਈ ਅਹਿਮ ਸਬੂਤ ਬਣੇ।
ਅਜੀਤ ਚੰਦਿਲਾ ਦੀ ਇੱਕ ਭੁੱਲ ਅਤੇ 60 ਲੱਖ ਦਾ ਮਾਮਲਾ
ਇਸ ਸਕੈਂਡਲ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮਜ਼ੇਦਾਰ ਘਟਨਾ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। 5 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਜੈਪੁਰ ਵਿੱਚ ਪੁਣੇ ਵਾਰੀਅਰਜ਼ ਇੰਡੀਆ ਖਿਲਾਫ ਮੈਚ ਵਿੱਚ ਅਜੀਤ ਚੰਦਿਲਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਓਵਰ ਵਿੱਚ 14 ਜਾਂ ਉਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੌੜਾਂ ਦੇਣ ਲਈ 60 ਲੱਖ ਰੁਪਏ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਸਿਗਨਲ ਦੇਣਾ ਭੁੱਲਿਆ, ਬੁਕੀਜ਼ ਨੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਮੰਗੇ
ਸਭ ਕੁਝ ਤੈਅ ਸੀ, ਪਰ ਚੰਦਿਲਾ ਓਵਰ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੈਅ ਸਿਗਨਲ ਦੇਣਾ ਭੁੱਲ ਗਿਆ। ਇਸ ਕਾਰਨ ਬੁਕੀ ਉਸ ਓਵਰ 'ਤੇ ਦਾਅ ਨਹੀਂ ਲਗਾ ਸਕੇ। ਮੈਚ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬੁਕੀਜ਼ ਨੇ ਚੰਦਿਲਾ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਮੰਗੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਬਹਿਸ ਵੀ ਹੋਈ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ ਵੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਰਿਕਾਰਡ ਕਰ ਲਈ ਸੀ।
ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੀ ਜਾਂਚ ਦੀ ਅੱਗ
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਸਿਰਫ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਜਾਂਚ ਅੱਗੇ ਵਧੀ, ਇਸਦੀ ਅੱਗ ਦੋ ਵਾਰ ਦੀ ਚੈਂਪੀਅਨ ਟੀਮ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ (CSK) ਤੱਕ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਗਈ।
ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ ਦੀ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ
24 ਮਈ 2013 ਨੂੰ ਮੁੰਬਈ ਪੁਲਿਸ ਨੇ CSK ਦੇ ਟੀਮ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਅਤੇ ਤਤਕਾਲੀ BCCI ਪ੍ਰਧਾਨ ਐਨ. ਸ਼੍ਰੀਨਿਵਾਸਨ ਦੇ ਜਵਾਈ ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ ਨੂੰ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ, ਸਾਜ਼ਿਸ਼ ਅਤੇ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ।
ਮਯੱਪਨ 'ਤੇ ਦੋਸ਼ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਟੀਮ ਦੀ ਅੰਦਰੂਨੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਬੁਕੀਜ਼ ਨੂੰ ਲੀਕ ਕਰਦੇ ਸਨ ਅਤੇ ਖੁਦ ਵੀ ਮੈਚਾਂ 'ਤੇ ਸੱਟਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਨ। CSK ਨੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਯੱਪਨ ਤੋਂ ਦੂਰੀ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸਿਰਫ ਇੱਕ 'ਆਨਰੇਰੀ ਮੈਂਬਰ' ਦੱਸਿਆ, ਪਰ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਉਹ ਟੀਮ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਅਧਿਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ।
ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਵਿੰਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ
ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਾਲੀਵੁੱਡ ਦਾ ਕਨੈਕਸ਼ਨ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਅਭਿਨੇਤਾ ਵਿੰਦੂ ਦਾਰਾ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਿੰਦੂ 'ਤੇ ਮਯੱਪਨ ਅਤੇ ਬੁਕੀਜ਼ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਸੀ। ਇਸ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰੀ ਨੇ ਗਲੈਮਰ ਅਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਗਠਜੋੜ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
BCCI ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਅਤੇ ਟੀਮਾਂ 'ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ
ਇਸ ਪੂਰੇ ਸਕੈਂਡਲ ਨੇ BCCI ਦੀ ਸਾਖ 'ਤੇ ਦਾਗ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਆ ਕੇ BCCI ਨੂੰ ਸਖਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣੇ ਪਏ। ਬੋਰਡ ਨੇ ਆਪਣੀ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ।
ਖਿਡਾਰੀਆਂ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ
ਸਤੰਬਰ 2013 ਵਿੱਚ, BCCI ਨੇ ਐਸ. ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਚਵਾਨ 'ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ। ਅਜੀਤ ਚੰਦਿਲਾ 'ਤੇ ਵੀ ਲੰਬੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲੱਗੀ। ਅਮਿਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ 5 ਸਾਲ ਅਤੇ ਸਿਧਾਰਥ ਤ੍ਰਿਵੇਦੀ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਛੁਪਾਉਣ ਲਈ 1 ਸਾਲ ਲਈ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ।
ਲੋਢਾ ਕਮੇਟੀ ਦੀਆਂ ਸਿਫਾਰਸ਼ਾਂ ਅਤੇ 2 ਸਾਲ ਦੀ ਮੁਅੱਤਲੀ
ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਸੁਪਰੀਮ ਕੋਰਟ ਨੇ ਦਖਲ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਜਸਟਿਸ ਲੋਢਾ ਕਮੇਟੀ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ। ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂਨਾਥ ਮਯੱਪਨ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਦੇ ਸਹਿ-ਮਾਲਕ ਰਾਜ ਕੁੰਦਰਾ ਨੂੰ ਸੱਟੇਬਾਜ਼ੀ ਦਾ ਦੋਸ਼ੀ ਪਾਇਆ।
ਜੁਲਾਈ 2015 ਵਿੱਚ, ਲੋਢਾ ਕਮੇਟੀ ਨੇ ਇੱਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਫੈਸਲਾ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਚੇਨਈ ਸੁਪਰ ਕਿੰਗਜ਼ ਅਤੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਰਾਇਲਜ਼ ਫਰੈਂਚਾਈਜ਼ੀ ਨੂੰ IPL ਤੋਂ 2 ਸਾਲ (2016 ਅਤੇ 2017) ਲਈ ਮੁਅੱਤਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕੁੰਦਰਾ ਅਤੇ ਮਯੱਪਨ 'ਤੇ ਕ੍ਰਿਕਟ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ 'ਤੇ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ।
ਹਾਲਾਂਕਿ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੀਸੰਤ ਅਤੇ ਅੰਕਿਤ ਚਵਾਨ 'ਤੇ ਲੱਗੀ ਉਮਰ ਭਰ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਿਕਟ ਕਰੀਅਰ ਲਗਭਗ ਖਤਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਸੀ। ਇਹ ਸਕੈਂਡਲ ਅੱਜ ਵੀ IPL ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕਾਲਾ ਅਧਿਆਇ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਲਾਲਚ ਖੇਡ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
*Edit with Google AI Studio
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
