રાજસ્થાન OBC આયોગના રિપોર્ટથી રાજકારણ ગરમાયું છે. 900 પાનાના રિપોર્ટમાં 92માંથી માત્ર 11 જ્ઞાતિઓના રાજકીય વર્ચસ્વનો ખુલાસો થયો છે, જેને કોંગ્રેસે ભાગલા પાડવાનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે.
રાજસ્થાનમાં અન્ય પછાત વર્ગ (OBC)ના રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ પરના એક આયોગના રિપોર્ટે રાજ્યના રાજકારણમાં ખળભળાટ મચાવી દીધો છે. મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્માને સુપરત કરાયેલા આ રિપોર્ટમાં કેટલાક ચોંકાવનારા આંકડા સામે આવ્યા છે, જેના પગલે સત્તા પક્ષ અને વિપક્ષ વચ્ચે આરોપ-પ્રત્યારોપનો દોર શરૂ થયો છે.
રિપોર્ટમાં શું છે ખાસ?
રાજસ્થાન OBC રાજકીય પ્રતિનિધિત્વ આયોગે લગભગ 900 પાનાનો એક વિસ્તૃત રિપોર્ટ બે ભાગમાં સરકારને સુપરત કર્યો છે. આ રિપોર્ટ તૈયાર કરવામાં આયોગને પંદર મહિનાનો સમય લાગ્યો, જ્યારે શરૂઆતમાં તેના માટે ત્રણ મહિનાની સમયમર્યાદા નક્કી કરવામાં આવી હતી.
આયોગે રાજ્યની કુલ 92 OBC જ્ઞાતિઓનો ઊંડાણપૂર્વક સર્વે કર્યો. તેમાં દરેક જ્ઞાતિની સામાજિક, આર્થિક અને રાજકીય સ્થિતિનું આંકડાઓ સાથે મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે.
11 જ્ઞાતિઓનું વર્ચસ્વ
રિપોર્ટનો સૌથી મહત્વનો નિષ્કર્ષ એ છે કે 92માંથી માત્ર 11 OBC જ્ઞાતિઓ જ એવી છે, જેમનું રાજકારણમાં વર્ચસ્વ છે. આ 11 જ્ઞાતિઓના એક હજારથી વધુ સભ્યો કાં તો ચૂંટણી લડી ચૂક્યા છે અથવા જનપ્રતિનિધિ બની ચૂક્યા છે. તેની વિરુદ્ધ, બાકીની જ્ઞાતિઓની રાજકીય ભાગીદારી નહિવત્ રહી છે.
આયોગના અધ્યક્ષ, નિવૃત્ત ન્યાયાધીશ મદન લાલ ભાટીના જણાવ્યા અનુસાર, આ સર્વે 19 માપદંડોના આધારે કરવામાં આવ્યો હતો. તેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય OBC સમુદાય પર વ્યાપક ડેટાબેઝ તૈયાર કરવાનો હતો.
સરકાર અને વિપક્ષ આમને-સામને
રિપોર્ટ સામે આવ્યા બાદ રાજકીય નિવેદનબાજી તેજ થઈ ગઈ છે. મુખ્યમંત્રી ભજનલાલ શર્માએ રિપોર્ટનું સ્વાગત કરતાં તેને લોકશાહીને પાયાના સ્તરે મજબૂત કરનારું પગલું ગણાવ્યું છે.
મુખ્યમંત્રીએ તેને સરકારના 'વન સ્ટેટ, વન ઇલેક્શન'ના વિઝન સાથે પણ જોડ્યું. તેમણે કહ્યું કે શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્ય અને પંચાયતની ચૂંટણીઓ એક સાથે યોજવાથી વારંવાર થતી ચૂંટણીઓને કારણે વહીવટી કામકાજમાં અવરોધ નહીં આવે અને સંસાધનોની પણ બચત થશે.
બીજી તરફ, કોંગ્રેસે આ રિપોર્ટ પર ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. રાજસ્થાન કોંગ્રેસના અધ્યક્ષ ગોવિંદ સિંહ ડોટાસરાએ તેને સમાજને વિભાજીત કરવાનું ષડયંત્ર ગણાવ્યું છે.
ડોટાસરાએ કહ્યું, "અત્યાર સુધી જે માહિતી સામે આવી છે, તે મુજબ અલગ-અલગ જ્ઞાતિઓને એકબીજા સાથે લડાવવાની વિસ્તૃત વ્યવસ્થા કરવામાં આવી છે. સરકારે આવો જાતિગત સર્વે કરાવીને તેને જાહેર કરવાનું કોણે કહ્યું હતું?"
તેમણે આયોગને રિપોર્ટ સુપરત કરવામાં થયેલા 15 મહિનાના વિલંબ પર પણ સવાલ ઉઠાવ્યા અને કહ્યું કે જો રિપોર્ટમાં OBC જ્ઞાતિઓ વચ્ચે વિભાજન પેદા કરવાનો કોઈ પ્રયાસ જોવા મળશે તો કોંગ્રેસ તેનો જોરદાર વિરોધ કરશે.
આ રિપોર્ટ એવા સમયે આવ્યો છે જ્યારે રાજ્યમાં શહેરી સ્થાનિક સ્વરાજ્યની ચૂંટણીઓની પ્રક્રિયા શરૂ થવાની છે. માનવામાં આવે છે કે 17 ઓગસ્ટની આસપાસ ચૂંટણી કાર્યક્રમની જાહેરાત થઈ શકે છે.
રાજકીય વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે આ રિપોર્ટ આગામી ચૂંટણીઓમાં ટિકિટ વહેંચણી અને બેઠક ફાળવણીનો મોટો આધાર બની શકે છે. તે જોવું મહત્વનું રહેશે કે શું આ રિપોર્ટ ખરેખર પછાત જ્ઞાતિઓને રાજકીય મુખ્ય પ્રવાહમાં લાવવામાં મદદ કરે છે, કે પછી તે માત્ર એક ચૂંટણીલક્ષી હથિયાર બનીને રહી જાય છે.
પ્રદીપ બુદાવત
