ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਵਾਇਰਲ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦਾ ਰੈਟਰੋ ਫੋਟੋ ਟਰੈਂਡ ਹੁਣ 'ਨੋਸਟੈਲਜੀਆ ਸਕੈਮ' ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਾਈਬਰ ਠੱਗ ਫਰਜ਼ੀ ਲਿੰਕ ਭੇਜ ਕੇ ਫੋਨ ਹੈਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ 'ਤੇ ਹਰ ਪਾਸੇ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੀਆਂ ਰੈਟਰੋ-ਸਟਾਈਲ ਤਸਵੀਰਾਂ ਛਾਈਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਲੋਕ ਆਰਟੀਫੀਸ਼ੀਅਲ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ (AI) ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਆਪਣੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦਾ ਲੁੱਕ ਦੇ ਕੇ ਸਾਂਝਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਪਰ ਇਸ ਟਰੈਂਡ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰਾ ਛੁਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ 'ਨੋਸਟੈਲਜੀਆ ਸਕੈਮ' ਕਿਹਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰਾਜਸਥਾਨ ਸਮੇਤ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਵਿੱਚ ਕਰੋੜਾਂ ਲੋਕ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਇਸ ਸਕੈਮ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਨੋਸਟੈਲਜੀਆ ਸਕੈਮ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਤਰੀਕਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਠੱਗ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ (Nostalgia) ਪ੍ਰਤੀ ਲਗਾਅ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਉਹ 80 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਰੈਟਰੋ ਟਰੈਂਡ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਹ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਨਾਂ 'ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਖਤਰਨਾਕ ਸਾਈਬਰ ਫਰਾਡ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀ ਇਸ ਟਰੈਂਡ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਫਸਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਤਰੀਕਾ ਬਹੁਤ ਸਰਲ ਪਰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ।
ਇਸ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਝਾਰਖੰਡ, ਹਿਮਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਤੇਲੰਗਾਨਾ ਅਤੇ ਕਰਨਾਟਕ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਦੀ ਪੁਲਿਸ ਨੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਅਤੇ ਸਲਾਹ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਬੋਕਾਰੋ ਸਾਈਬਰ ਥਾਣਾ ਇੰਚਾਰਜ ਪਵਨ ਕੁਮਾਰ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਏਆਈ ਟਰੈਂਡਸ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਵਧਾਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਅਣਜਾਣ ਐਪ 'ਤੇ ਫੋਟੋ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸਦੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਸੀ ਪਾਲਿਸੀ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰੋ।
ਹਿਮਾਚਲ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਡੀਜੀਪੀ ਅਸ਼ੋਕ ਤਿਵਾਰੀ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਹੇਠ ਸਟੇਟ ਸੀਆਈਡੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਬਿਊਰੋ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, "ਸੋਚੋ, ਸਮਝੋ, ਫਿਰ ਅਪਲੋਡ ਕਰੋ।" ਅਣਜਾਣ ਏਆਈ ਐਪ 'ਤੇ ਤਸਵੀਰਾਂ ਅਪਲੋਡ ਕਰਨ ਨਾਲ ਡੀਪਫੇਕ ਵੀਡੀਓ, ਫਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਅਤੇ ਬਲੈਕਮੇਲਿੰਗ ਦਾ ਖਤਰਾ ਵੱਧ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮੁਰਾਦਾਬਾਦ ਵਿੱਚ ਐਸਪੀ ਸਿਟੀ ਕੁਮਾਰ ਰਣ ਵਿਜੇ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਠੱਗ ਏਪੀਕੇ ਫਾਈਲ ਭੇਜ ਕੇ ਫੋਨ ਹੈਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਈਬਰ ਥਾਣੇ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਅਣਜਾਣ ਐਪਸ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਿੱਜੀ ਡੇਟਾ ਚੋਰੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਲੋਕ ਆਪਣੀਆਂ ਉੱਚ-ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਚੈਟਜੀਪੀਟੀ ਜਾਂ ਹੋਰ ਏਆਈ ਟੂਲਸ 'ਤੇ ਅਪਲੋਡ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਣਜਾਣੇ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਸਭ ਤੋਂ ਕੀਮਤੀ ਡੇਟਾ, ਯਾਨੀ ਚਿਹਰੇ ਦਾ ਬਾਇਓਮੈਟ੍ਰਿਕ ਡੇਟਾ, ਲੀਕ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਇਸ ਡੇਟਾ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਪਛਾਣ ਚੋਰੀ ਕਰਨ, ਫਰਜ਼ੀ ਕੇਵਾਈਸੀ ਕਰਵਾਉਣ ਜਾਂ ਆਧਾਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਕੈਮ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਡੀਪਫੇਕ ਵੀਡੀਓ ਬਣਾ ਕੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਬਦਨਾਮ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ 'ਤੇ ਘਬਰਾਓ ਨਾ। ਤੁਰੰਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਕ੍ਰਾਈਮ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 1930 'ਤੇ ਕਾਲ ਕਰੋ।
ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਆਨਲਾਈਨ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ cybercrime.gov.in 'ਤੇ ਵੀ ਦਰਜ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਤੁਹਾਡੀਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਕੀਮਤੀ ਹਨ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੀ ਡਿਜੀਟਲ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਸਾਵਧਾਨ ਰਹੋ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹੋ।
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
