ਅਲ-ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਦੇਰ ਨਾਲ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ। IMD ਨੇ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਜਤਾਈ ਹੈ।
ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵਾਰ ਦੱਖਣ-ਪੱਛਮੀ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਆਗਮਨ 'ਤੇ ਸੰਕਟ ਦੇ ਬੱਦਲ ਮੰਡਰਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਅਲ-ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਸੂਬੇ ਵਿੱਚ ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਦਾਖਲੇ ਵਿੱਚ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਮੌਸਮ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਭਾਗ (IMD) ਨੇ ਵੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਲਗਾ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਮੌਸਮ ਵਿਭਾਗ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਲ-ਨੀਨੋ ਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਾਨਸੂਨ ਲਈ ਅਨੁਕੂਲ ਹਾਲਾਤ ਨਹੀਂ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਮਾਨਸੂਨ ਅਜੇ ਵੀ ਮੁੰਬਈ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 300 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੂਰ ਰੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਸਦੀ ਅੱਗੇ ਵਧਣ ਦੀ ਗਤੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਹੌਲੀ ਰਹਿਣ ਦੀ ਉਮੀਦ ਹੈ।
IMD ਨੇ ਜੁਲਾਈ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਮਾਨਸੂਨ ਸੀਜ਼ਨ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦਾ ਐਲਾਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।
IMD ਮੁਖੀ ਮ੍ਰਿਤਯੂੰਜਯ ਮਹਾਪਾਤਰਾ ਅਨੁਸਾਰ, "ਜੂਨ ਤੋਂ ਸਤੰਬਰ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਕੁੱਲ ਮਾਨਸੂਨੀ ਬਾਰਿਸ਼ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਔਸਤ (LPA) ਦਾ ਲਗਭਗ 92 ਫੀਸਦੀ ਯਾਨੀ ਆਮ ਨਾਲੋਂ ਘੱਟ ਰਹਿਣ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ।"
LPA ਦੇ 90-95% ਵਿਚਕਾਰ ਬਾਰਿਸ਼ ਨੂੰ 'ਆਮ ਤੋਂ ਘੱਟ' ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮਾਨਸੂਨ ਵਿੱਚ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਮਾਰ ਨੇ ਸੂਬੇ ਦੇ ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ।
ਮਾਨਸੂਨ ਦੇ ਸਮੇਂ 'ਤੇ ਨਾ ਆਉਣ ਨਾਲ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਬਿਜਾਈ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਵੇਗੀ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਝਾੜ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਕਮਜ਼ੋਰ ਮਾਨਸੂਨ ਕਾਰਨ ਸਾਉਣੀ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੇ ਕੁੱਲ ਰਕਬੇ ਅਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ।
ਅਲ-ਨੀਨੋ ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਤ ਮਹਾਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਕੁਦਰਤੀ ਜਲਵਾਯੂ ਘਟਨਾ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ 'ਤੇ ਭਾਰਤੀ ਉਪ-ਮਹਾਂਦੀਪ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦਾ ਦਬਾਅ ਬਦਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਾਨਸੂਨੀ ਹਵਾਵਾਂ ਕਮਜ਼ੋਰ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਸਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਅਕਸਰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਕਾ ਜਾਂ ਘੱਟ ਬਾਰਿਸ਼ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਬਣਦੀ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖੀਏ ਤਾਂ ਮਾਨਸੂਨ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਜੂਨ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ ਰਾਜਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਦਾਖਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਇਸ ਵਾਰ ਅਲ-ਨੀਨੋ ਨੇ ਪੂਰਾ ਸਮੀਕਰਨ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਲੰਬਾ ਇੰਤਜ਼ਾਰ ਕਰਨਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਦੇਰੀ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਬਲਕਿ ਸੂਬੇ ਦੀ ਪੂਰੀ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
*Edit with Google AI Studio
बलजीत सिंह शेखावत
