નવી દિલ્હી | ભારતની વસ્તીની ગતિ હવે ધીમી પડી રહી છે. સેમ્પલ રજિસ્ટ્રેશન સિસ્ટમ (SRS-2024) ના તાજેતરના અહેવાલે દેશનું ધ્યાન ખેંચ્યું છે. રિપોર્ટ અનુસાર દેશનો પ્રજનન દર હવે 1.9 રહ્યો છે. આ આંકડો મહત્વનો છે કારણ કે તે 'રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ' એટલે કે 2.1 થી નીચે ગયો છે. આનો અર્થ એ છે કે ભવિષ્યમાં વસ્તીનું સંતુલન બદલાઈ શકે છે.

રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ અને તેની અસર

નિષ્ણાતોના મતે, રિપ્લેસમેન્ટ લેવલ 2.1 એ સ્તર છે જ્યાં એક પેઢી બીજી પેઢીને સંખ્યા મુજબ સંપૂર્ણપણે રિપ્લેસ કરે છે. જ્યારે આ દર 2.1 થી નીચે જાય છે, ત્યારે તેનો અર્થ છે કે ભવિષ્યમાં વસ્તી ઘટવા લાગશે. ભારતમાં આ ફેરફાર એક મોટા સામાજિક બદલાવનો સંકેત છે.

રાજ્યોની સ્થિતિ

બિહાર, ઉત્તર પ્રદેશ અને રાજસ્થાન જેવા રાજ્યો હજુ પણ રિપ્લેસમેન્ટ લેવલથી ઉપર છે. બિહારમાં પ્રજનન દર સૌથી વધુ 3.0 છે. બીજી તરફ દિલ્હીમાં સૌથી ઓછો 1.2 TFR નોંધાયો છે. શહેરી વિસ્તારોમાં લોકો નાના પરિવારને પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા છે.
"યુવાનોની વિચારસરણીમાં ફેરફાર એ TFR ઘટવાનું મુખ્ય કારણ છે. હવે લગ્ન અને ગર્ભાવસ્થા બંનેમાં વિલંબ થઈ રહ્યો છે." - ડો. અનિતા શર્મા
નિષ્કર્ષમાં, ભારત માટે વસ્તી વ્યવસ્થાપન અને વૃદ્ધોની સંભાળ હવે પ્રાથમિકતા બનશે.

*Edit with Google AI Studio