ભારત પેના પૂર્વ-સ્થાપક અશનીર ગ્રોવરે ચેતવણી આપી છે કે જો UPI પેમેન્ટ પર મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) લગાવવામાં આવશે, તો ગ્રાહકો અને વેપારીઓ રોકડ વ્યવહારો તરફ પાછા જઈ શકે છે.
યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) પર ચાર્જ લગાવવાની ચર્ચાએ હવે એક નવી ચર્ચા જગાવી છે. આ મામલે ભારત પેના પૂર્વ સહ-સ્થાપક અશનીર ગ્રોવરે પોતાનો મત વ્યક્ત કર્યો છે.
તેમણે સંભવિત મર્ચન્ટ ડિસ્કાઉન્ટ રેટ (MDR) પર સવાલ ઉઠાવતા કહ્યું છે કે જો યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર ફી શરૂ થશે તો તેની સીધી અસર ગ્રાહકો અને દુકાનદારો પર પડી શકે છે.
ગ્રોવરનું માનવું છે કે યુપીઆઈની સૌથી મોટી તાકાત તેનું મફત હોવું છે. તેમણે ચેતવણી આપી કે જો મોટા પેમેન્ટ પર ચાર્જ લાગવા માંડશે તો ગ્રાહકો અને વેપારીઓ ફરીથી રોકડ તરફ વળી શકે છે.
આનાથી એક તરફ ડિજિટલ પેમેન્ટને પ્રોત્સાહન આપવાના સરકારના પ્રયાસોને ફટકો પડી શકે છે. બીજી તરફ, બેંકો અને વેપારીઓ પર રોકડ સંભાળવાનો ખર્ચ પણ વધી શકે છે.
તેમની આ ટિપ્પણી સરકારની તે અધિસૂચના પછી આવી છે, જેમાં 2,000 રૂપિયા સુધીના યુપીઆઈ ટ્રાન્ઝેક્શન અને રૂપે ડેબિટ કાર્ડ પેમેન્ટ પર પ્રત્યક્ષ કે પરોક્ષ રીતે ચાર્જ લગાવવા પર રોકની વાત કહેવામાં આવી છે.
અશનીર ગ્રોવરે 2,000 રૂપિયાની આ મર્યાદાને લઈને પણ ઘણા ગંભીર સવાલો ઉઠાવ્યા છે. તેમનો દાવો છે કે 2,000 રૂપિયાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન સંખ્યાની દ્રષ્ટિએ ભલે ઓછા હોય, પરંતુ યુપીઆઈના કુલ લેવડદેવડની રકમમાં તેમનો હિસ્સો ઘણો મોટો છે.
તેમણે આંકડાઓનો હવાલો આપતા કહ્યું કે 2,000 રૂપિયાથી વધુના ટ્રાન્ઝેક્શન કુલ સંખ્યાના લગભગ 4 ટકા છે, પરંતુ કુલ મૂલ્યમાં તેમનો હિસ્સો લગભગ 66 ટકા છે.
તેમના મતે, આવા સંજોગોમાં આ જ હિસ્સા પર MDR લગાવવાની ચર્ચાની અસર ઘણી મોટી હોઈ શકે છે. ગ્રોવરે સવાલ કર્યો કે જે પેમેન્ટ સિસ્ટમે ભારતમાં ડિજિટલ ચુકવણીને આટલી ઝડપથી આગળ વધારી, તેમાં ફરીથી શુલ્ક લગાવવાની જરૂર કેમ પડી રહી છે.
મફત યુપીઆઈ જ અસલી યુપીઆઈ છે. જો પેમેન્ટ પર ફી લાગવા માંડશે તો તેની લોકપ્રિયતા પર અસર પડી શકે છે.
ગ્રોવરે સંભવિત એમડીઆરની અસર સમજાવતા કહ્યું કે દુકાનદારો આ ખર્ચ ગ્રાહકો પાસેથી વસૂલી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ મોટા યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર શુલ્ક લાગે છે તો વેપારી ગ્રાહક પાસેથી વધારાની રકમ માંગી શકે છે.
ગ્રોવરે એક વધુ સંભવિત પરિસ્થિતિ તરફ ઈશારો કર્યો. જો મોટા યુપીઆઈ પેમેન્ટ પર એમડીઆર લાગે છે તો લોકો રકમને નાના-નાના ટ્રાન્ઝેક્શનમાં વહેંચી શકે છે.
ઉદાહરણ તરીકે, 12,000 રૂપિયાની ચુકવણી એક સાથે કરવાને બદલે ગ્રાહક ઘણા નાના યુપીઆઈ પેમેન્ટ કરી શકે છે. આનાથી સિસ્ટમમાં ટ્રાન્ઝેક્શનની સંખ્યા તો વધશે, પરંતુ ચાર્જથી બચવાનો પ્રયાસ પણ થઈ શકે છે.
ગ્રોવરના મતે, દુકાન પર થતું સામાન્ય પેમેન્ટ એટલું જટિલ નથી કે તેના માટે ગ્રાહકો પર વધારાનો બોજ નાખવામાં આવે.
बलजीत सिंह शेखावत
