અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે વધતા દરિયાઈ હુમલાઓએ ક્રૂડ ઓઈલના સપ્લાય અંગે ચિંતા વધારી છે. બ્રેન્ટ ક્રૂડ 97 ડોલર પ્રતિ બેરલને પાર પહોંચી ગયું છે, જેનાથી કિંમતો 100 ડોલર સુધી જવાની આશંકા છે.
મિડલ ઈસ્ટમાં તણાવ ફરી એકવાર વધવાની સાથે જ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવે ગતિ પકડી છે. અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે દરિયાઈ માર્ગો પર વધતા હુમલાઓએ તેલના સપ્લાય અંગે વૈશ્વિક ચિંતા વધારી છે.
બજારની નજર ખાસ કરીને સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝ પર ટકેલી છે, કારણ કે દુનિયાનો મોટો હિસ્સો તેલ આ જ માર્ગેથી પસાર થાય છે.
સોમવારે સવારે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ 0.77 ટકા અથવા 0.74 ડોલરના વધારા સાથે 97.02 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર વેપાર કરતું જોવા મળ્યું.
જ્યારે, WTI ક્રૂડ 0.85 ટકા અથવા 0.78 ડોલરના વધારા સાથે 92.26 ડોલર પ્રતિ બેરલ પર ટ્રેડ કરી રહ્યું હતું. જો ક્રૂડ ઓઈલમાં આ તેજી ચાલુ રહી, તો ભાવ ટૂંક સમયમાં 100 ડોલરને પાર જઈ શકે છે, જેનાથી પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવમાં વધારાની આશંકા વધી ગઈ છે.
ગયા અઠવાડિયે પણ ક્રૂડ ઓઈલમાં જોરદાર તેજી જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડ લગભગ 7.8 ટકા મોંઘું થયું, જ્યારે WTI ની કિંમતમાં લગભગ 10 ટકાનો વધારો નોંધાયો.
અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે ફરી હુમલા શરૂ થયા બાદ હોર્મુઝ સ્ટ્રેટથી તેલની અવરજવર પર સીધી અસર પડી છે. આ માર્ગેથી સામાન્ય રીતે દુનિયાની લગભગ પાંચમી તેલ પુરવઠો પસાર થાય છે.
તણાવ વધવાનું એક મોટું કારણ દરિયામાં ઓઈલ ટેન્કરોને નિશાન બનાવવામાં આવી રહ્યું છે. અમેરિકી સેન્ટ્રલ કમાન્ડ અનુસાર, અમેરિકી સેનાએ શનિવારે ઈરાનના ત્રણ ઓઈલ ટેન્કરો પર હુમલો કર્યો.
દરિયાઈ ગુપ્તચર કંપની Marisks અનુસાર, શનિવારની ઘટનાઓ દરિયાઈ સંઘર્ષમાં એક મોટો ફેરફાર દર્શાવે છે. કંપનીનું કહેવું છે કે હવે વ્યાવસાયિક ઓઈલ ટેન્કરો પણ બંને દેશો વચ્ચે આર્થિક દબાણ બનાવવાનું સાધન બની રહ્યા છે.
આનાથી સૈન્ય સંઘર્ષ અને સામાન્ય વ્યાપારિક જહાજો વચ્ચેની સ્પષ્ટ સીમા ધૂંધળી થઈ ગઈ છે.
એનાલિટિક્સ કંપની Kpler મુજબ, છેલ્લા 10 દિવસમાં સ્ટ્રેટ ઓફ હોર્મુઝથી દરરોજ સરેરાશ માત્ર 10 કોમોડિટી જહાજો પસાર થયા છે, જે મે પછીનું સૌથી નીચું સ્તર છે.
ઈરાને પણ સંકેત આપ્યા છે કે આવનારા દિવસોમાં હોર્મુઝ સ્ટ્રેટની બહાર એક પ્રતિબંધિત ક્ષેત્ર જાહેર કરી શકાય છે.
આ દરમિયાન, તેલ ઉત્પાદક દેશોના સંગઠન OPEC+ એ ઓક્ટોબર માટે તેની તેલ ઉત્પાદન નીતિમાં કોઈ ફેરફાર કર્યો નથી. રવિવારે થયેલી બેઠક બાદ સંગઠને કહ્યું કે આગળનો નિર્ણય નવા ઉત્પાદન ક્વોટા પર સહમતિ પછી લેવામાં આવશે.
ANZ ના વિશ્લેષકો મુજબ, અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ જલ્દી ખતમ થવાની સંભાવના ઓછી છે અને મર્યાદિત સૈન્ય કાર્યવાહી વચ્ચે લાંબા સમય સુધી ટકરાવ ચાલુ રહી શકે છે.
વિશ્લેષકોનો અંદાજ છે કે 2026 ના બાકીના ભાગમાં તેલની નિકાસ દબાણમાં રહી શકે છે. સપ્લાય ધીમે ધીમે સામાન્ય થવાની શરૂઆત 2026 ના ચોથા ક્વાર્ટરના અંતમાં થઈ શકે છે.
યુદ્ધ પહેલાના સ્તર પર તેલની અવરજવરને સંપૂર્ણપણે પાછા ફરવામાં 2027 ના પ્રથમ ક્વાર્ટરના અંત અથવા બીજા ક્વાર્ટરની શરૂઆત સુધીનો સમય લાગી શકે છે.
बलजीत सिंह शेखावत
