ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਵਧਦੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ 97 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੀਮਤਾਂ 100 ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਜਾਣ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੈ।
ਮਿਡਲ ਈਸਟ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਧਣ ਨਾਲ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਨੇ ਰਫ਼ਤਾਰ ਫੜ ਲਈ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ 'ਤੇ ਵਧਦੇ ਹਮਲਿਆਂ ਨੇ ਤੇਲ ਦੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵਿਸ਼ਵਵਿਆਪੀ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ।
ਬਾਜ਼ਾਰ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ 'ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ ਤੇਲ ਇਸੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਹੋ ਕੇ ਗੁਜ਼ਰਦਾ ਹੈ।
ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ 0.77 ਫੀਸਦੀ ਜਾਂ 0.74 ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 97.02 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਕਰਦਾ ਦਿਸਿਆ।
ਉੱਥੇ ਹੀ, WTI ਕਰੂਡ 0.85 ਫੀਸਦੀ ਜਾਂ 0.78 ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਾਧੇ ਨਾਲ 92.26 ਡਾਲਰ ਪ੍ਰਤੀ ਬੈਰਲ 'ਤੇ ਟ੍ਰੇਡ ਕਰ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਇਹ ਤੇਜ਼ੀ ਜਾਰੀ ਰਹੀ, ਤਾਂ ਕੀਮਤਾਂ ਜਲਦੀ ਹੀ 100 ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਪੈਟਰੋਲ-ਡੀਜ਼ਲ ਦੀਆਂ ਕੀਮਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਿਛਲੇ ਹਫ਼ਤੇ ਵੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਬ੍ਰੈਂਟ ਕਰੂਡ ਕਰੀਬ 7.8 ਫੀਸਦੀ ਮਹਿੰਗਾ ਹੋਇਆ, ਜਦਕਿ WTI ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 10 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ।
ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਬਾਰਾ ਹਮਲੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਤੋਂ ਤੇਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ 'ਤੇ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਆਮ ਤੌਰ 'ਤੇ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਕਰੀਬ ਪੰਜਵੀਂ ਤੇਲ ਸਪਲਾਈ ਗੁਜ਼ਰਦੀ ਹੈ।
ਤਣਾਅ ਵਧਣ ਦਾ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਣਾ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੈਂਟਰਲ ਕਮਾਂਡ ਅਨੁਸਾਰ, ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ਦੇ ਤਿੰਨ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰਾਂ 'ਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਖੁਫੀਆ ਕੰਪਨੀ Marisks ਅਨੁਸਾਰ, ਸ਼ਨੀਵਾਰ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਦਲਾਅ ਦਰਸਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਕੰਪਨੀ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਵਪਾਰਕ ਤੇਲ ਟੈਂਕਰ ਵੀ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਆਰਥਿਕ ਦਬਾਅ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ।
ਇਸ ਨਾਲ ਫੌਜੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਆਮ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਸੀਮਾ ਧੁੰਦਲੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ।
ਐਨਾਲਿਟਿਕਸ ਕੰਪਨੀ Kpler ਮੁਤਾਬਕ, ਪਿਛਲੇ 10 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਔਸਤਨ ਸਿਰਫ 10 ਕਮੋਡਿਟੀ ਜਹਾਜ਼ ਗੁਜ਼ਰੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਪੱਧਰ ਹੈ।
ਈਰਾਨ ਨੇ ਵੀ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਸਟ੍ਰੇਟ ਦੇ ਬਾਹਰ ਇੱਕ ਪਾਬੰਦੀਸ਼ੁਦਾ ਖੇਤਰ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਕ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸੰਗਠਨ OPEC+ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ ਲਈ ਆਪਣੀ ਤੇਲ ਉਤਪਾਦਨ ਨੀਤੀ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਬਦਲਾਅ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਮੀਟਿੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੰਗਠਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਗਲਾ ਫੈਸਲਾ ਨਵੇਂ ਉਤਪਾਦਨ ਕੋਟੇ 'ਤੇ ਸਹਿਮਤੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ANZ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਤਣਾਅ ਜਲਦੀ ਖਤਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਮਤ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਵਿਚਾਲੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਟਕਰਾਅ ਜਾਰੀ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਹੈ ਕਿ 2026 ਦੇ ਬਾਕੀ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਤੇਲ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਪਲਾਈ ਦੇ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆਮ ਹੋਣ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ 2026 ਦੀ ਚੌਥੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਯੁੱਧ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਤੇਲ ਦੀ ਆਵਾਜਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਵਿੱਚ 2027 ਦੀ ਪਹਿਲੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੇ ਅੰਤ ਜਾਂ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗ ਸਕਦਾ ਹੈ।
बलजीत सिंह शेखावत
