ਮਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦਾ ਡੀਜ਼ਲ ਨਿਰਯਾਤ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਗਿਆ। ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਜ਼ੀਰੋ ਸ਼ਿਪਮੈਂਟ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਫਰੀਕਾ ਨੂੰ ਰਿਕਾਰਡ 83% ਸਪਲਾਈ ਹੋਈ।
ਐਨਰਜੀ ਕਾਰਗੋ ਟਰੈਕਰ ਕੰਪਨੀ ਕੇਪਲਰ (Kpler) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਵੱਡੇ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭੂ-ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਤਣਾਅ ਗਲੋਬਲ ਵਪਾਰ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਰਿਭਾਸ਼ਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਕੁੱਲ 3.94 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ (bpd) ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਹਿੱਸਾ, ਲਗਭਗ 3.27 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ, ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ।
ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੇ ਕੁੱਲ ਡੀਜ਼ਲ ਨਿਰਯਾਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 83 ਫੀਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਅਪ੍ਰੈਲ ਦੇ 32 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਫਰਵਰੀ ਦੇ 64 ਫੀਸਦੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਛਾਲ ਹੈ।
ਇਸਦੇ ਉਲਟ, ਯੂਰਪ, ਜੋ ਕਦੇ ਭਾਰਤੀ ਡੀਜ਼ਲ ਦਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਬਾਜ਼ਾਰ ਸੀ, ਨੂੰ ਮਈ ਵਿੱਚ ਜ਼ੀਰੋ ਨਿਰਯਾਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਇੱਕ ਹੈਰਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਅੰਕੜਾ ਹੈ ਜੋ ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਏਸ਼ੀਆਈ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਭਾਰਤੀ ਡੀਜ਼ਲ ਦੀ ਮੰਗ ਵਿੱਚ 76% ਦੀ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ, ਅਤੇ ਇਹ ਘੱਟ ਕੇ ਸਿਰਫ 40,000 ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਈ। ਬਾਕੀ 7% ਡੀਜ਼ਲ ਹੋਰ ਛੋਟੇ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆ।
ਇਸ ਨਾਟਕੀ ਬਦਲਾਅ ਪਿੱਛੇ ਕਈ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਾਰਕ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਦਾ ਵਧਦਾ ਉਤਪਾਦਨ, ਚੀਨ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਮੰਗ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਨੇ ਮਿਲ ਕੇ ਇਹ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।
ਕੇਪਲਰ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਈਨਿੰਗ ਦੇ ਲੀਡ ਐਨਾਲਿਸਟ ਨਿਖਿਲ ਦੂਬੇ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਏਸ਼ੀਆ ਅਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਹੋਵੇਗਾ।
ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਇਸ ਮਹੀਨੇ ਬਿਹਤਰ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਚੀਨ ਦੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਮੰਗ 10 ਸਾਲ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੋਰ ਏਸ਼ੀਆਈ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਲਈ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਵਧ ਗਈ ਹੈ।
ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂਮੱਧ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੇ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਅਨੁਕੂਲ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਇੱਕ ਨਵਾਂ ਦੌਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਫਰੀਕੀ ਦੇਸ਼, ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਮੱਧ ਪੂਰਬ ਤੋਂ ਈਂਧਨ ਖਰੀਦਦੇ ਸਨ, ਹੁਣ ਸਪਲਾਈ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਰਗੇ ਸਥਿਰ ਸਪਲਾਇਰਾਂ ਵੱਲ ਮੁੜ ਰਹੇ ਹਨ।
ਯੂਰਪੀਅਨ ਯੂਨੀਅਨ (EU) ਨੇ ਰੂਸੀ ਕੱਚੇ ਤੇਲ ਤੋਂ ਬਣੇ ਈਂਧਨ ਦੀ ਦਰਾਮਦ 'ਤੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ। ਭਾਰਤ, ਜੋ ਆਪਣੀਆਂ ਰਿਫਾਇਨਰੀਆਂ ਲਈ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਛੋਟ ਵਾਲਾ ਰੂਸੀ ਕੱਚਾ ਤੇਲ ਖਰੀਦਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਨਿਯਮ ਦੇ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਸਾਲ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਯੂਰਪ ਨੂੰ ਡੀਜ਼ਲ ਸਪਲਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦੇਸ਼ ਸੀ, ਪਰ ਯੂਰਪੀ ਸੰਘ ਦੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੇ ਇਸ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਡੀਜ਼ਲ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੈਟਰੋਲ ਨਿਰਯਾਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਈ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ। ਪੈਟਰੋਲ ਦਾ ਨਿਰਯਾਤ 40% ਘੱਟ ਕੇ 1.73 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਪ੍ਰਤੀ ਦਿਨ ਰਹਿ ਗਿਆ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ ਇਹ 2.90 ਲੱਖ ਬੈਰਲ ਸੀ।
ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਦੋ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਸਨ। ਪਹਿਲਾ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਗਰਮੀਆਂ ਕਾਰਨ ਪੈਟਰੋਲ ਦੀ ਘਰੇਲੂ ਮੰਗ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣੀ ਰਹੀ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਘੱਟ ਮਾਤਰਾ ਬਚੀ।
ਦੂਜਾ, ਰਿਲਾਇੰਸ ਇੰਡਸਟਰੀਜ਼ ਅਤੇ ਨਾਇਰਾ ਐਨਰਜੀ ਵਰਗੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਕੁਝ ਉਤਪਾਦਨ ਇਕਾਈਆਂ ਰੱਖ-ਰਖਾਅ ਲਈ ਬੰਦ ਸਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕੁੱਲ ਉਤਪਾਦਨ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਇਆ।
ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਗਲੋਬਲ ਰਾਜਨੀਤੀ ਅਤੇ ਖੇਤਰੀ ਸੰਘਰਸ਼ ਭਾਰਤ ਦੀ ਊਰਜਾ ਨਿਰਯਾਤ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਆਕਾਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਅਫਰੀਕਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਵਪਾਰਕ ਭਾਈਵਾਲ ਵਜੋਂ ਉੱਭਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।
*Edit with Google AI Studio
जोगेन्द्र सिंह शेखावत
